یکی دیگر از شیوه های گزارشگری تحقیقی، گزارشهای تحقیقی تفسیری است که در واقع دربرگیرنده همان مهارتهای گزارشگری تحقیقی اصیل است اما با تفسیرهایی همراه است. تفاوت عمده این دو شیوه در این است که در روش گزارشگری تحقیقی اصیل، برای آگاه ساختن مردم از حوداث و رویدادهایی که ممکن است در زندگی آنها تاثیر برجای بگذارند، اطلاعاتی کشف و گردآوری می شوند که پیش از آن، در دسترس مردم قرار نداشته اند.
     گزارشگری تحقیقی تفسیری با بررسی و تجزیه و تحلیل دقیق یک اندیشه و پیگیری واقعیتها برای دستیابی به اطلاعات تازه و روشن ساختن زوایای گوناگون رویدادها جهت ارائه تصویری گویاتر و برداشتی ژرف تر به مردم همراه است. این گونه گزارشگری، اغلب به بررسی مسائل و واقعیت های پیچیده تری در جامعه می پردازد.

    ...در آستانه قرن بیستم، نسل تازه ای از روزنامه نگاران که «افشاگران فساد» نام گرفتند، حمایت از اصلاحات در سطح محلی، ایالتی و فدرال را سرلوحه برنامه های خود قرار دادند. تحقیقات وسیع و افشاگری های آنان که طیف گسترده ای از عاملان بهره کشی از کودکان، تا سوء استفاده ها و فساد مالی سیاستمداران، شرکت های بزرگ دولتی و تراست های نفتی را دربر می گرفت، به پدید آمدن جنبش ترقی خواهی در کشور منجر شد.
     روزنامه نگاری تحقیقی در مسیر بلوغ و شکوفایی خود، به مکاتب گوناگونی تقسیم شده است. امروزه سه نوع روزنامه نگاری تحقیقی وجود دارد:
     ۱ـ گزارشگری تحقیقی اصیل
     ۲ ـ گزارشگری تحقیقی، تفسیری
     ۳ ـ گزارش تحقیقات
(بحث امروز تنها به ارایه توضیحاتی در باره سبک گزارشگری تحقیقی اصیل اختصاص دارد.)

 در دهه های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، مطبوعات با برخورداری از حمایت قانون گذاری ایالتی و فدرال و با تصویت قانون آزادی اطلاعات و قوانین موسوم به نور خورشید که امکان دسترسی مردم به بسیاری از اسناد و چگونگی فعالیت دولت فراهم آورده اند، دسترسی بیشتری به اخبار و اطلاعات به دست آورده اند. اصل دیده بانی، صرفاً به نظارت بر فعالیت دولت محدود نبوده و همه نهادهای قدرتمند در جامعه را دربر می گیرد. این نوع نظارت در ابتدای پیدایی مطبوعات وجود داشت. همان گونه که هنری می هیو، روزنامه نگار قرن نوزدهم در انگلیس آشکارا برای گزارش مصائب ناشناخته همین کشور پادشاهی تلاش کرد. او با پرسه زدن در خیابان های لندن دوران ملکه ویکتوریا، گزارش هایی را برای انتشار در روزنامه لندن مورنینگ کرونیکل درباره افراد دوره گرد تهیه می کرد. این روزنامه نگار با گزارشهای خود به دختران سبزی فروش و کسانی که کارشان تمیز کردن لوله بخاری ها بود هویت و آرمان بخشید و تریبونی برای رساندن صدای خود به گوش دیگران فراهم آورد. وی چهره انسانی این گونه افراد را برای کسانی که اغلب بی تفاوت از کنار آنها می گذشتند، آشکار کرد.
     نخستین روزنامه نگاران افزون بر جست و جو برای یافتن فریاد های در گلو مانده و نیرنگ های پنهان، مسئولیت ارزیابی گوشه های پنهان جامعه را نیز یکی از اصول محوری خود قرار دادند. دنیایی که روزنامه نگاران اولیه ترسیم کردند توجه جامعه تقریبا ناآگاه آن زمان را به خود جلب و هواداران و مشتاقان فراوانی پیدا کرد.
     امروزه نیز روزنامه نگاران، نقش دیده بانی را برای حرفه خود، محوری می دانند. از هر ده روزنامه نگار، ۹ نفر در پاسخ به این پرسش که چه ویژگی، حرفه آنها را از دیگر انواع ارتباطات متمایز می کند گفتند به اعتقاد آنها روزنامه ها رهبران سیاسی را از آنچه نباید مرتکب شوند باز می دارند و نقش دیده بانی مطبوعات پس از آگاه ساختن مردم دومین رسالت مهم روزنامه ها محسوب می شود.
     نقش نظارتی مطبوعات از شفاف سازی مدیریت و اجرای قدرت فراتر رفته و شناخت و درک اثرات اجرایی قدرت را نیز دربر می گیرد. این نقش از لحاظ منطقی ایجاب می کند مطبوعات بدانند که نهاد های قدرت در چه مواردی از کارآیی لازم برخوردارند و کدام یک از نهادها کارآیی لازم را ندارند. مطبوعات، چگونه می توانند قدرتمندان را زیر نظر بگیرند اگر نتوانند موفقیت ها و شکست ها را به تصویر بکشند. انتقاد های بی پایان به لوث شدن نقش دیده بانی مطبوعات منجر خواهد شد و مردم هیچ معیاری برای تشخیص خوب از بد نخواهند داشت.
     گزارشگری تحقیقی نیز همانند آهنگ های باخ زیر و بمهایی داشته اما هرگز از میان نرفته است. این سبک روزنامه نگاری در چندین مقطع از تاریخ آمریکا، نقش تعیین کننده ای ایفا کرده است.

نقل از کتاب عناصر روزنامه نگاری ـ ترجمه داوود حیدری ـ چاپ ۱۳۸۵

     ...در سال ۱۹۶۴جایزه پولیتزرکه ارزشمندترین جایزه در دنیای روزنامه نگاری است به علت ارائه سبک جدید در عرصه گزارشگری، به روزنامه «فیلادلفیا بولتن» اعطا شد. این جایزه به علت افشای اقدام غیر قانونی ماموران پلیس فیلادلفیا در دائر کردن نوعی بازی غیر مجاز شبیه دبلنا در داخل پاسگاه محل خدمتشان، به این نشریه اعطا شد. افشاگری روزنامه فیلادلفیابولتن سبب شد تا موج تازه ای از تحقیق در باره فساد تشکیلات پلیس در شهرهای مختلف آمریکا ایجاد شود.
     پرداخت این جایزه در واقع آغاز دوره ای تازه در روزنامه نگاری آمریکا را رسما نشان داد.جایزه پولیتزر به تازگی به نوعی از روزنامه نگاری اعطا می شود که «گزارشگری تحقیقی» نامیده می شود. گردانندگان روزنامه ها از گوشه و کنار جهان که تحت نظارت دانشگاه کلمبیا این جایزه را اعطا می کنند، معیار پرداختن به مسائل محلی را که پیش از این در اعطای جایزه موثر بود، کنار گذاشته اند. امروزه این تصمیم گیرندگان، روزنامه را ابزاری برای افشاگری، اصلاحات و مبارزه به شمار می آورند. نهاد روزنامه نگاری با تغییر معیارهای خود در اعطای جایزه پولیتزر در واقع فعالیت نسل تازه ای از روزنامه نگاران، که در سالهای اخیر شکل متفاوتی از روزنامه نگاری را پدید آورده اند، به رسمیت شناخته است...
     ...در سالهای بعد از جنگ، زمانی که دو خبرنگار روزنامه واشنگتن پست به افشای رسوایی واتر گیت در دولت ریچارد نیکسون کمک کردند، به ناگهان گزارشگری تحقیقی اعتبار و جذابیت پیدا کرد و چهره این حرفه دگرگون شد...
     ...گزارشگری تحقیقی، عمیقا در اولین نشریات ادواری، در مفهوم اولیه مطبوعات آزاد و متمم اول قانون اساسی آمریکا و انگیزه روزنامه نگاران در طول تاریخ این حرفه ریشه دارد.این ریشه ها چنان مستحکم اند که یکی از اصول بنیادین روزنامه نگاری را تشکیل می دهند. این گونه تلاش های تحقیق و تفحص در ابتدای انتشار روزنامه ها بود که به تضمین آزادی آنها در قانون اساسی انجامید...
     ...در راستای این هدف، نشریات ادواری، گزارشگری تحقیقی را به عنوان اصلی که روزنامه نگاری را در ارتباط با مردم از دیگر رسانه ها متمایز می ساخت، تحکیم بخشیدند. همین نقش دیده بانی بود که سبب شد روزنامه نگاری به دژ آزادی تعبیر شود. همان گونه که به گفته جان پیتر زنگر، آخرین حربه دفاعی مطبوعات، حقیقت است.
     باگذشت زمان، با افزایش مناقشه بین روزنامه های مستقل و نهادهای دولتی، این نقش دیده بانی مطبوعات بود که سبب شد دیوان عالی آمریکا بارها و بارها بر نقش محوری مطبوعات در جامعه آمریکا تاکید کند. نخستین بار در ماجرای رسیدگی به دعوای نیرو مینسوتا بود که دیوان عالی آمریکا، دولت را از اعمال هر گونه محدودیت علیه هر نشریه ای در درج مطالب ـ به استثنای مطالبی که امنیت کشور را به شدت به مخاطره اندازد ـ منع کرده است. دیوان عالی، در چارچوب قوانین این کشور، محیط امنی برای روزنامه نگاران پدید آورده است تا بتوانند با برخورداری از آن، در راه به دست آوردن اخبار مهم که به رفاه و آسایش همگان ارتباط دارد، با جسارت تمام به پیش بتازند. با گذشت ۲۰۰ سال از انقلاب آمریکا، هوگر بلک،قاضی دیوان عالی آمریکا در تشریح مسئولیت نظارتی مطبوعات می نویسد:
     روزنامه ها تحت حمایت قرار دارند تا بتوانند مردم را از اسرار دولتی آگاه کنند. تنها روزنامه های آزاد هستند که می توانند به گونه ای موثر، فریبکاریهای دولت را افشا کنند.

نقل از کتاب عناصر روزنامه نگاری ـ ترجمه داوود حیدری ـ چاپ ۱۳۸۵

      ... بسیاری بر این عقیده اندکه در موسسات خبری، بین امور مالی و اتاق خبر، یک خاکریز قرار دارد. متاسفانه نظریه قرار دادن روزنامه نگار در پشت سنگری از خدمت رسانی به مخاطب، در حالی که دیگر کارکنان رسانه، آزادانه خود را به کسب درآمد برای رسانه ملزم می دانند، استعاره ای گمراه کننده است. اگر کارکنان یک رسانه خبری در دو سوی این خاکریز، واقعا اهدافی مغایر یکدیگر را دنبال کنند، در آن صورت چه بر سر آن روزنامه خواهد آمد؟
     ... در واکنش به افزایش فشارها علیه روزنامه نگاران در پایان قرن بیستم، دست اندرکاران رسانه در باره رابطه آشکارتر میان خبر و بخش مالی به فکر افتادند. این درون نگری به تعریف پنج تدبیر تازه انجامید:
     ۱ـ مدیر یا مالک بنگاه خبری باید بیش از هر طرف دیگر، به شهروندان وفادار باشد. مجزا کردن اتاق خبر از دیگر قسمت های سازمان، راه حل نیست. روزنامه نگاری زمانی از بهترین کارآیی برخوردار می شود که هر دو طرف، به ارزش های حرفه ای پایبند باشند نه اینکه یک طرف به فکر مسائل مالی باشد و تنها طرف دیگر، به خدمت رسانی به مردم بیندیشد. تاریخ نشان می دهد که پایبندی هر دو طرف به ارزش های حرفه ای زمانی امکان پذیر می شود که مالک یا مدیر سازمان در رآس هرم، عمیقا به ارزش های بنیادین روزنامه نگاران معتقد باشد.
     ۲ ـ مدیرانی به خدمت گرفته شوند که وفاداری به شهروندان را در اولویت قرار می دهند. با آنکه صاحبان رسانه خبری، تعیین کننده نهایی ارزش های موسسه هستند، اما دست اندرکاران موفق امور مالی نیز از استخدام مدیرانی سخن به میان ما می آورند که منافع شهروندان را در اولویت قرار می دهند، هر چند به دست آوردن آگهی و افزایش شمارگان نشریه، مسیری متفاوت از تولید خبر محسوب می شود.
     ۳ ـ معیار هایی مشخص، باید تنظیم و تبیین شوند. بسیاری از کارکنان رسانه های خبری، معتقدند که تعیین معیارهای دقیق از سوی مسئولان بلند پایه سازمان ضرورت دارد، تا فضایی ایجاد شود که در آن، گردانندگان امور مالی و دست اندرکاران خبر بتوانند در سطحی مشخص با هم به گفتگو بپردازند و اطمینان حاصل کنند که نقش یکدیگر را درک می کنند و برای آن ارزش قائلند.
     ۴ ـ در باره خبر، حرف آخر را روزنامه نگاران بزنند. برخی سازمان های خبری در باره چگونگی روابط میان اداره آگهی ها و اتاق خبر، مقررات دقیقی تنظیم کرده اند و بسیاری نیز اعلام کرده اند خدشه ناپذیرترین اصل این است که در باره خبرها، تصمیم گیری نهایی باید بر عهده اتاق خبر باشد.
     ۵ ـ معیارهای صریح را به مردم اعلام کن. آخرین تدبیر لازم، بی پرده بودن با مخاطبان است.  صریح تر بودن در مقایسه با گذشته، در باره چگونگی فعالیت سامان خبری.
     رئیس گروه و سردبیر نشریه منهتن مرکوری در سال ۱۹۹۹ در سخنرانی خود در انجمن سردبیران روزنامه های امریکا گفت: بهترین راه برای روزنامه ها در ایجاد اعتماد و اعتبار، تشریح وضعیت نشریه است.
     وی در این سخنرانی تاکید کرد: ما در مقام سردبیر، باید در این راه پیشگام باشیم. باید ارزش هایی را که به آنها پایبندیم، بازگو کنیم. اگر برای کار خود معیاری در اختیار داشته باشیم می توانیم آنها را برای مردم و کارکنان خود بازگو کنیم به گونه ای که آنها، سخنان ما را بشنوند و آن را درک کنند. باید به خدمت به شهروندان تاکید ورزیم نه اینکه حساب سود و زیان سازمان خبری و مسائل مربوط به فن آوری را در اولویت قرار دهیم ..

 برگرفته از کتاب عناصر روزنامه نگاری، ترجمه داوود حیدری

     ...تعهد در قبال شهروندان، مقوله ای فراتر از خودخواهی حرفه ای است. این تعهد، نوعی میثاق تلویحی با مردم است که به مخاطبان می گوید نقد فیلم ها با صراحت همراه است، ارزیابی کار رستوران ها تحت تاثیر آگهی دهندگان نیست، و پوشش خبری در راستای منافع شخصی یا سمت گیری به نفع دوستان قرار ندارد. این نکته که گزارس دهندگان خبر باید بتوانند بدون هیچ گونه عامل بازدارنده ای - حتی ملاحظات مربوط به منافع مالک سازمان خبری - به کند و کاو و بازگویی حقیقت بپردازند، پیش شرط لازم نه فقط برای گزارش دقیق، بلکه به منظور متقاعد کننده ساختن رویدادهاست. این موضوع، شالوده اعتماد شهروندان به یک سازمان خبری را تشکیل می دهد و داشتن چنین باوری از سوی شهروندان، منشاء اعتبار این گونه سازمان ها محسوب می شود. خلاصه این که اعتقاد به بازگویی حقیقت، سرمایه اصلی سازمان های خبری و کسانی است که در رسانه های همگانی کار می کنند...
     ...وفاداری به شهروندان در واقع همان مقوله ای است که ما از آن تحت عنوان «استقلال روزنامه نگاری» یاد می کنیم.... نیک کولونی، از گویندگان پیشین خبر در لس آنجلس و شهر های دیگر امریکا می گوید: «همواره برای کسانی کار کرده ام که تلویزیون های خود را روشن کرده اند یا خریدار یک نشریه هستند. همواره درجلسات بحث با مدیرعامل یا اعضای هیات مدیره، بر این نکته تاکید کرده ام که من برای شما کار نمی کنم. شما به من حقوق پرداخت می کنید و من از این بابت از شما متشکرم. اما واقعیت امر این است که من برای شما کار نمی کنم و اگر مسئله وفاداری مطرح شود، من به کسی وفادارم که تلویزیون را روشن می کند. من به مخاطبی وفادارم که یک نسخه از نشریه شما را تهیه می کند. اگر آن ها نباشند نه شما هستید نه تلویزیون یا روزنامه تان.»

برگی از کتاب عناصر روزنامه نگاری، ترجمه داوود حیدری

     کتاب تازه ای با عنوان «عناصر روزنامه نگاری» نوشته «بیل کوواچ» و «تام روزنستیل» با برگردان فارسی داوود حیدری انتشار یافت. چاپ اول کتاب با تیراژ ۲۰۰۰ نسخه در ۳۲۰ صفحه و قیمت ۲۴۰۰ تومان توسط دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها در نیمه اول سال جاری روانه بازار نشر شد.
     مترجم در مقدمه کتاب به نقل از جیمزکاری استاد دانشگاه کلمبیا آورده است: مسئله این است که روزنامه نگاری در دنیای بزرگتر ارتباطات، ناپدید می شود. آنچه آرزوی آن را داریم، بازیابی روزنامه نگاری از درون آن دنیای بزرگ تر است...
     ...موضوع تنها به از دست رفتن روزنامه نگاری محدود نمی شود. مسئله این است که آیا به عنوان شهروند، ما به اخبار و اطلاعات مستقل که امکان مشارکت در حاکمیت را فراهم می سازد، دسترسی داریم؟...
     در بخشی از سرآغاز کتاب همچنین آمده است: نخستین اصل در میان اصول حاکم بر روزنامه نگاری، ارایه اخبار و اطلاعات آزاد و عاری از القائات به شهروندان است. برای تحقق این وظیفه:
     * نخستین تعهد روزنامه نگاری، بازگویی حقیقت است.
     * روزنامه نگاری بیش از هر چیز، به شهروندان وفادار است.
     * جوهر اصلی روزنامه نگاری، اصل تایید صحت خبر است.
     * حقیقت، مهم ترین و مبهم ترین اصل.
     * روزنامه نگاران باید استقلال خود را از کسانی که خبر مربوط به آنها را پوشش می دهند، حفظ کنند.
     * روزنامه نگاران، ناظران مستقل قدرت اند.
     * روزنامه نگاران باید امکان انتقادات مردمی و مصاحبه را فراهم آورند.
     * روزنامه نگاران در برابر وجدان خود مسئولند.
     کتاب «عناصر اصلی روزنامه نگاری» از بخش های زیر شکل گرفته است:
     ۱ـ هدف از روزنامه نگاری چیست؟
     ۲ـ روزنامه نگاران برای چه کسانی کار می کنند؟
     ۴ـ روزنامه نگار تایید محور.
     ۵ـ استقلال از جناح ها.
     ۶ـ نظارت بر حکومت و بازتاب خواست های مردم.
     ۷ـ روزنامه نگاری جرگه ای عمومی.
     ۸ـ جذابیت و ارتباط.
     ۹ـ خبر را جامع و متناسب با رویداد تهیه کنید.
     ۱۰ـ مسئولیت روزنامه نگاران در برابر وجدان.
     و بالاخره بخش یادداشت ها و واژه نامه فارسی ـ انگلیسی.
     این کتاب در سال جاری به شماره ۱۰۵۲۷/۸۵ م در کتابخانه ملی ایران به ثبت رسیده است.