روزنامه نگاری - حسین شهیدی
در گزارشی درباره محله‌ای در یک شهر ایران می‌خوانیم: "با بلند شدن صدای اذان، مومنان به سوی مسجد روانه می‌شوند." از خود می‌پرسیم:

• مگر کسی جز "مومنان" با صدای اذان به سوی مسجد می رود؟
• تعداد این "مومنان" چند نفر است، و نسبت آن با تعداد ساکنان محله چیست؟
• اگر تعداد و نسبت زیاد است، دلیل آن چیست، و اگر کم است چرا؟
• تعداد و نسبت "مومنان" در محله‌ها و شهرهای دیگر چیست؟

گزارش به هیچ یک از این پرسش‌ها پاسخ نمی‌دهد، زیرا موضوع آن معماری محله و زندگی اقتصادی مردم آن بوده، نه میزان پایبندی آنان به شعائر دینی، و اشاره گذرا به اذان و نماز بخشی از توصیف صحنه، یا به تعبیر دیگر، "رنگ آمیزی" مطلب.

پرسش برانگیختن در ذهن مخاطب می‌تواند هدف موجهی در روزنامه‌نگاری باشد، به شرط آنکه روزنامه‌نگار دست کم مخاطب را در یافتن پاسخ راهنمائی کند. اگرنه ممکن است مخاطب موشکاف از روزنامه‌نگار گله کند که چرا به جای توصیف دقیق آنچه دیده، با به کاربردن صفت فقط قضاوت شخصی خود را به مخاطب منتقل کرده. مخاطب کم توجه‌تر ممکن است گله‌ای نداشته باشد، اما احتمالا چیز زیادی هم بر اطلاعاتش افزوده نشده.

اگر در گزارش گفته شده‌ بود " صدای اذان بلند می‌شود"،  جمله‌ای کوتاه‌تر - 4 کلمه، به جای 11 کلمه-  فرارسیدن زمان نماز را به مخاطب اطلاع داده ‌بود، و او خود می‌توانست حدس بزند که معمولا در این زمان چه تعدادی از مردم یک محل به مسجد می‌روند.

دو مشکل اطلاع‌رسانی ناقص و تحمیل نظر نویسنده بر مخاطب  غالبا در کاربرد صفت دیده می‌شود.  از یک سو، واژه‌ای که قرار است ویژگی پدیده‌ای را بیان کند جای خود آن پدیده را می‌گیرد و نمی‌گذارد مخاطب با خود پدیده آشنا شود. از سوی دیگر، در حالی که توصیف یک پدیده، تصویری متعلق به مکان و زمانی خاص را در اختیار مخاطب می‌گذارد، بسیاری از صفت ها - بزرگ، کوچک، زشت، زیبا - "اندازه" مشخصی ندارند و تنها در مقایسه پدیده‌های گوناگون معنا پیدا می‌کنند. نویسنده با به کار بردن صفت، قضاوت خود در باره پدیده را به مخاطب منتقل می‌کند و فرصت ارزیابی پدیده و رسیدن به قضاوت شخصی را از او می‌گیرد.

برای سنجش این که آیا صفت به جا به کار رفته یا بی جا، می‌توان پرسید که آیا مفهوم مخالف آن را هم می‌شد به کار برد، به گونه‌ای که هنوز معنی داشته باشد، یا خیر؟ اگر جواب منفی است، صفت را احتمالا باید حذف کرد چون اطلاع تازه‌ای در باره موضوع خبر در اختیار مخاطب نمی‌گذارد. در مثال بالا، چون نمی‌توان گفت "با بلند شدن صدای اذان، کافران به سوی مسجد روانه می‌شوند"، می‌توان نتیجه گرفت که صفت مومن در این جمله بر آگاهی خواننده نمی‌افزاید.

این آزمایش را در چند نمونه دیگر نیز می‌توان نشان داد:

• در بسیاری از آگهی‌های تسلیت یا گزارش‌های خبری با عبارت "مرگ نابهنگام" روبرو می‌شویم. در جستجوئی در گوگل، 11,900 نمونه از این عبارت به‌دست آمد، که البته برخی از آنها تکرار متن واحدی هستند. آیا مرگ "به هنگامی" وجود دارد؟ از نظر چه کسی؟
• "قتل بی رحمانه" - 1,300 نمونه در جستجوی گوگل. مگر "قتل دل رحمانه" هم ممکن است؟
• "گذشته پرافتخار" - 4,100 مورد. چه کسی حاضر است از "گذشته شرم آور"ش سخن بگوید.
• "آینده‌ی روشن" - 2,710 مورد، در حالی که هیچ کس از آینده خبرندارد. (در جستجوئی دیگر 295,000 مورد "آینده روشن" به دست آمد، که تعبیرهائی مانند "آینده روشن خواهد کرد" را نیز در بر می‌گرفت.)
• "دوست خوب"، 363,000 مورد. آیا واقعا می‌توان "دوست بد" داشت؟ اگر تصور می‌کنیم پاسخ مثبت است، آیا "بدی" صفت آن فرد است، یا وصف تشخیص خود ما در انتخاب او به عنوان "دوست"؟ داستان "رفیق بد و زغال خوب" شاهدی بر همین مدعاست.

 هدف این یادداشت "منع" کاربرد صفت نیست. هیچ کس را نمی‌توان وادار کرد که واژه خاصی را به کار ببرد، یا نبرد. هدف آن است که خواننده ترغیب شود پیش از جادادن "صفت" به دنبال یک اسم، تا چه رسد به جای اسم، فکر کند که آیا می تواند موضوع خبر را به دقت، و به اختصار، "توصیف" کند، تا هم مخاطب را از جزئیات آگاه کرده باشد و هم به او حق تصمیم‌گیری مستقل بدهد، یا خیر؟ اگر پاسخ منفی است، احتمال آن هست که نویسنده به اندازه کافی با موضوع آشنا نیست و به آن فکر نکرده؛ در نتیجه به جای طی کردن مسیر درست اطلاع‌رسانی، با به کار بردن صفت "میان بر" زده تا زودتر به مقصد برسد.

به کار بردن نابجای صفت عادتی است که از نخستین مراحل آموختن نگارش در ذهن بسیاری از ما جا گرفته، زمانی که به جای توصیف دقیق موضوع باید صفحات انشاء را با زنجیره‌هائی از صفت‌های مترادف پر می‌کردیم. از این عادت، یا اعتیاد، تنها با آگاهی و تمرین می‌توان فاصله گرفت. "صفت" هنگامی که سرسری به کار گرفته شود، مانند هر ابزار دیگری، کارائی خود را از دست می‌دهد. با صفتی که به دقت انتخاب شده باشد می‌توان هم کوتاه‌تر نوشت، و هم موثر‌تر.

منبع : مدرسه همشهری

گفتگو: فرهاد فرجاد

اشاره: روزنامه نگاری تحقیقی (Investigative Journalism) یکی از ژانرهای جذاب و البته دشوار روزنامه نگاری است که هوش، پشتکار و جسارت زیادی را می‌طلبد. ژورنالیست های محقق، بیش از آنکه مانند همکاران خود در دیگر سرویس‌های خبری پشت میز کار در هیات تحریریه بنشینند، در لابلای معابر، کوچه و خیابان یا در کنج آرشیو کتابخانه‌ها و مراکز ارایه اطلاعات مشغول تجسس و واکاوی پرونده‌های حساس جامعه‌اند. آنان در سایه حرکت می‌کنند و  در دستیابی به اطلاعات، شگرد‌ها و منابع و کانال های خاص خود را دارند. روزنامه‌نگاری حرفه‌ای در ایران به رغم سابقه‌ای فراتر از یک قرن، به علل مختلف چندان به این ژانر نزدیک نشده است. در این زمینه با دکتر مهدی فرقانی دکترای ارتباطات، استاد دانشگاه و از پیشکسوت‌های روزنامه نگاری در ایران به گفتگو پرداخته‌ایم که از نظر می‌گذرد.

روزنامه‌ "عصر ايرانيان" منتشر مي‌شود

     انتشار رسمي و روزانه روزنامه "عصر ايرانيان" از نيمه دوم فرودين‌ماه سال آينده آغاز مي‌شود.
بيژن نوباوه - صاحب امتياز و مدير مسوول روزنامه عصر ايرانيان - درگفت‌وگو با  خبرگزاري ايسنا، با بيان اين مطلب اظهار كرد: عصر ايرانيان نخستين روزنامه‌اي است كه به هيچ جناح و گروهي وابستگي ندارد و قصد دارد به طور مستقل فعاليت كند.
     وي با تاكيد به اين كه سعي ما اين است كه روزنامه به معناي واقعي، روزنامه همه ايرانيان باشد، افزود: نگاه ما به همه مسايل يك نگاه مستقل و مردمي خواهد بود و هر آنچه منافع كشور و مردم را تامين كند صد درصد هدف ما نيز هست.
     مدير مسوول روزنامه عصر ايرانيان رويكرد اين روزنامه را سياسي، اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و ورزشي عنوان و خاطر نشان كرد: نگاه به مسايل خانواده در اين روزنامه به شكل ويژه مورد توجه قرار خواهد گرفت.
     نوباوه با بيان اينكه تا امروز سه پيش شماره از روزنامه ايرانيان منتشر شده است، ادامه داد: قصد داريم تا قبل از پايان سال، دو پيش شماره ديگر نيز منتشر كنيم.
     وي پيش از اين در گفت‌وگو با ايسنا از انتشار رسمي و روزانه روزنامه عصر ايرانيان از دهه فجر امسال خبر داده بود. 

روزنامه "گسترش صنعت" منتشر شد

     نخستين شماره روزنامه "گسترش صنعت" به صاحب امتيازي "سازمان گسترش و نوسازي صنايع ايران" و مديرمسئولي "غلامحسين اسلامي فرد" روز شنبه منتشر شد.   
    به گزارش ايرنا،‌ "گسترش براي دوستي ها" عنوان سرمقاله شماره نخست اين روزنامه است که در آن آمده است: دراين گرامي ترين روزها "گسترش" به حضور شما آمده تا با محور قرار دادن حرفه در دو گستره صنعت و معدن از طريق تعميق آشنايي ها و آگاهي ها، ‌رسانه اثرگذار باشد.
"جشن ملي بالندگي صنعتي در سواحل خليج فارس" تيتر نخست اولين شماره روزنامه گسترش صنعت است که در آن به راه اندازي فولاد هرمزگان و فازهاي 9و 10 پارس جنوبي توسط رييس جمهوري اشاره شده است.
    "ديدار خبرگان رهبري با رهبر معظم انقلاب،‌ واگذاري نوسازي ناوگان حمل و نقل به خودروسازان،‌ تصويب لايحه دولت يا طرح مجلس،‌ ذخيره اسکناس بانکي ها 10برابر گذشته و ‌قهرماني ايران در جام تختي" از جمله مهم ترين عناوين خبري و تحليلي نخستين شماره روزنامه گسترش صنعت هستند.
روزنامه گسترش صنعت در 16صفحه و با قيمت دو هزار ريال چاپ و توزيع شده است.

همچنین ببینید: روزنامه اقتصادی تمام عیار در تدارک انتشار

 سه پرسش در باره انتشار دو باره تهران امروز

     یک سایت خبری اعلام کرده بود که با رفع محدودیت انتشار روزنامه تهران امروز، این نشریه  در نیمه بهمن ماه روی پیشخوان دکه های مطبوعاتی خواهد بود(خبر آن قبلا در همین وبلاگ بازتاب داده شده است) اما این وعده تحقق پیدا نکرد. با اینهمه، تهران امروز روز شنبه سوم اسفند توانست با کمی تاخیر، نخستین پیش شماره خود را به کیوسک ها برساند. تهران امروز در دوره تازه انتشار با تغییراتی روبرو شده است. این تغییرات، آرم و صفحه بندی و حتی عناوین بسیاری از صفحات را شامل می شود. نو آوری هایی نیز در این شماره به چشم می خورد. سرمقاله این پیش شماره با عنوان سه پرسش در باره انتشار دو باره تهران امروز، دلایل توقف انتشار و رفع موانع انتشار را شرح داده است.
     فرهنگ امروز، زندگی امروز و مدیریت امروز، سه بخش عمده این روزنامه هستند که ۱۶ صفحه را به خود اختصاص داده اند. بخش فرهنگ امروز ۸ صفحه دارد و هر صفحه با حرف ف در کنار شماره صفحه آن، از دیگر بخش ها متمایز است. زیر مجموعه های این بخش را رسانه ـ سایت ـ تیتر یک ـ کتاب و ادبیات ـ سینما و تئاتر ـ تلویزیون ـ مدیریت فرهنگی ـ ایران شناسی ـ تقویم امروز و ... تشکیل می دهد.
     بخش زندگی امروز با چهار صفحه و علامت مشخصه ز در کنار شماره صفحه های آن، زیر مجموعه ایستگاه اول ـ گفتگو ـ آدم ها و قصه ها ـ خانواده ـ سبک زندگی ـ نسخه امروز و... را شامل می شود.
      مدیریت امروز نیز در چهار صفحه با مشخصه میم در کنار شماره صفحات خود به عناوین زیر اختصاص یافته است:
تدبیر شهر ـ مدیریت ایرانی ـ بخش خصوصی ـ مدیریت میراث ـ پول و سرمایه ـ تجربه دیگران و...
     اخبار ایران، جهان نزدیک، جهان دور، ورزش، ارتباط مردمی، پنجره، دغدغه امروز و.... از دیگر صفحات و ستون های ثابت روزنامه است که در ۸ صفحه ارایه شده است.

تهران امروز ۲۴ صفحه دارد و با قیمت ۳۰۰ تومان عرضه شده است

صاحب امتیاز و مدیر مسئول: موسسه سیمای مهر هستی
نشانی: خیابان طالقانی ـ بعد از بنیاد شهید ـ نبش کوچه مسعود ـ شماره ۶۴